Robert Capa, fotoğraflarınız yeterince iyi değilse, yeterince yakın olmadığınız içindir derdi. Bu söz aklıma, Barsana’daki o gün kadar hiç bu kadar çok gelmemişti: renkli suyla dolu bir kova tam sırtıma isabet ettiğinde ve iliklerime kadar ıslanmışken fotoğraf çekmeye devam etmekten başka seçeneğim kalmadığında.
Bu sefer yalnız çıkmamıştım. Photographes du Monde yolculuğu Holi etrafında düzenlemişti ve rehberimiz, fotoğrafçı ve Güney Asya uzmanı Christophe Boisvieux, Kuzey Hindistan’ı ve festivalin sayısız çeşidini pek az kişi gibi bilirdi. Bizi Barsana ve Nandgaon’a götürme fikri ona aitti; büyük şehirlerin turistik Holi’sinden uzak, en eski ve en sert biçimiyle, Braj’ın Holi’sine: kadınların Radha ve Krishna efsanesini yeniden canlandırarak erkekleri sopayla dövdüğü Lathmar Holi. Bu sefer takip edilecek belirsiz bir yol yoktu, WhatsApp’tan ulaşılacak bir Mr Kurian da yoktu: bir grup, bir takvim ve Krishna’nın beşiğinde iki günün vaadi.
Barsana’da girişimi ben seçmedim. Tapınağın önünde kalabalık tek bir sıkı blok halinde toplanmıştı ve ben, nereye ve ne zaman karaya vuracağımı bilmeden ilerleyen bir insan nehrinin içindeymişim gibi, onun içinde sürüklenip gittim. Sağ tarafta, bir sıra erkek durmaksızın, avuç avuç renkli tozu bu insan nehrinin üzerine savuruyordu; kimseyi hedef almadan, yalnızca jest için ve havada uçuşan renk için.
Bu toz bulutunda nefes alabilmek için burnu ve ağzı kapatmak gerekiyordu. Bir gün önce bir eşarp almıştım; ucuza bulduğum geleneksel bir gömlek ve pantolonla birlikte. Gün bitmeden kırmızıya boyanmaya mahkûm olduklarını biliyordum. Christophe fotoğraf makineleri konusunda da bizi uyarmıştı: gövdeleri korumak, sarılabilecek her şeyi sarmak. Talimatlarına uymuştuk.
Kalabalığın içinde bir adam açık bir kitapçık tutuyordu, büyük olasılıkla dinî bir metin; sayfayı çoktan toz kaplamış olmasına rağmen diğerleri gözleriyle onu izliyordu. Ona doğru eğilmiş bir başka adam elinde bir baston tutuyordu. Çevrelerinde onlarca uzanmış el, havaya kalkmış kollar, birbirine sıkışmış bedenler; artık aralarında hiçbir mesafe kalmamıştı.
Biraz önce yüksek bir yer bulmak istemiştim. Biraz ileride bir balkon, ihtiyacım olan manzarayı sunuyor gibiydi: yukarıdan bakan, engelsiz, korkuluğa dizilmiş büyük renkli su fıçılarıyla. Gruptan başka bir fotoğrafçıyla birlikte, kalabalığı elinden geldiğince kontrol altında tutmaya çalışan, onlar da elinde sopayla duran polise şansımızı denedik. “Biz gazeteciyiz.” İşe yaramadı ve aşağıda kaldık.
Daha sonra beni sırılsıklam eden su, belki de tam da girmemize izin verilmeyen o balkondan gelmişti. Tüm önlemlere rağmen kova, haber vermeden tam sırtıma isabet etti. Bir şok, tam bir sürpriz. Refleks olarak bir sığınak aradım. Yoktu. Ben de ıslak, kaybedecek hiçbir şeyim kalmadan fotoğraf çekmeye devam ettim.
Toz ise yolunu bulmuştu. Orada daha ilk andan, makinemin vizörüne sızmış ince mavi bir tabaka fark ettim. Yapabileceğim bir şey yoktu, ama makine hâlâ yanıt veriyordu, ben de devam ettim. Hasarın boyutunu ancak Fransa’ya döndüğümde, Canon’a yaptığım bir ziyaret ve hiç istemeyeceğim bir faturayla anladım.
Ertesi gün, Nandgaon’da şehir yeniden şenlik halindeydi, ama bu kez farklıydı. Tempo Barsana’dakinden biraz daha az çılgındı ve en önemlisi, renkler artık hepsi kırmızıya dönmüyordu. Tapınakta çok sayıda portre çektim, çok daha geniş bir paletle (sarılar, yeşiller, pembeler, maviler), bir önceki günün neredeyse tek renkli kargaşasından çok uzakta.
Yine tapınakta, yüzleri makyajlı, renkli kumaşlara sarılı birkaç siluetin kalabalığın ortasında dans ettiğini, onları izleyen ya da onlarla dans eden erkeklerle çevrili olduklarını gördüm. Bunlar hijralardı. O gün cinsiyet sınırları ikinci kez siliniyordu; sopalar erkekler ile kadınlar arasındaki olağan rolleri çoktan tersine çevirmişti.
Tapınaktan sonra şehre indik. Orada fotoğraf çekmek için bir yer bulmaya çalışıyordum, ama kalabalık inanılmazdı ve kendimi bir evin önünde dikilirken buldum. Kapı eşiğinde küçük bir çocuk bana bakıyordu. Bana “Come, come” dedi. Onu izledim.
Bir tür apartmana girdiğimi sanıyordum; çok geçmeden bunun bir ev olduğunu anladım. Evdekiler biraz şaşkınlıkla bana baktı, ama bu onları pek rahatsız etmedi. Orada bulunduğuma muhtemelen onlardan daha çok ben şaşırmıştım. Çocuk beni terasa çıkardı: şenliklere dik bir bakış, aşağıda kalabalık, bulutlar halinde yükselen renkler. Yukarıda tek başımaydım; kimse bakmak için çıkmamıştı. Tek başıma arasam bu manzarayı asla bulamazdım.
Aşağıda, mor lekeli kaldırım taşlarında, kırmızı, turuncu ve fuşya sarili kadınlardan oluşan bir halka, yere oturmuş, yuvarlak bir kalkanın altında büzülmüş bir adamın çevresinde oluşmuştu. Bambu sopalar her yönden aynı anda üzerine iniyordu. Elektrik mavisi örtülü bir kadın öne eğilmiş, var gücüyle vuruyordu. Adam kımıldamıyordu: kırmızı tozla kaplı, darbeleri kabullenmişti; yanında ayakta duran başka bir adam sırasını bekliyordu. Oradan Lathmar’ı kalabalığın içinde asla göremeyeceğim biçimde görüyordum: neredeyse mükemmel bir daire, hepsi aynı noktaya yönelen sopalar.
Oyunun kurallarından, vuran kadınlardan, korunan erkeklerden, her yıl tozun içinde yeniden canlandırılan Radha ve Krishna efsanesinden, kontrol ile onun yokluğu arasındaki bu gidiş gelişten daha az güçlü bir anı saklıyorum. Barsana’da, istemeden beni sürükleyen bir insan nehri ve beni ansızın yakalayan reddedilmiş bir balkon. Nandgaon’da, benden hiçbir şey istemeden bana kalabalığın üzerinde bir teras açan bir çocuk.
O gün Barsana’da, konuya insanın olabileceği kadar yakındım: içindeydim, sırılsıklam, renge yutulmuş. Belki de bu yüzden bu görüntüler diğerlerinden daha çok önem taşıyor.
