Neden Fotoğraf Çekiyorum

Kitaplar vardı, fotoğraf makinesinden çok önce.

Sayfaları hafifçe sararmış kalın ansiklopediler; tutkal ve basılı kâğıt kokarlardı. Dokuz, on, belki on iki yaşındaydım. Onları özel bir şey aramadan açardım ve tam da bu yüzden her şeyi bulurdum: her sayfa beni başka bir yere götürürdü. İzlanda’da bir fiyort, Fas’ta bir pazar, rüzgârın dövdüğü bir kayalıkta deniz kuşları. Bu görüntülerin içimde çalıştığını bilmiyordum. Yalnızca baktığımı sanıyordum.

1970’lerde ve 1980’lerde insanlar az seyahat ederdi. Dünya somuttu ama ulaşılmazdı. Ekranların ve akışların olmadığı bir dönemde bu fotoğraflar, yavaşça açtığınız, kapattığınız, yeniden açtığınız pencerelerdi. Onları içimizde yaşatmak için zamanımız vardı.

Bir de radyo vardı. Müzik için elbette, ama her şeyden önce kadran için; şehir adlarının altın harflerle kazındığı o bakalit kadran: Londra, Paris, Roma, Hilversum, Sottens, Berlin. Henüz doğru dürüst telaffuz edemediğim ve her kelimesini anlamadığınız bir şiir gibi okuduğum, sesin kendi işini yapmasına izin verdiğim adlar.

Bu şehirler çoğunlukla ergen kafamda var oluyordu ve belki de böylesi daha iyiydi. Okuduğum romanların dekorlarıydı onlar. Londra, doğal olarak, sisliydi ve kaldırım taşlıydı: Phileas Fogg’un seksen günde dünya turuna çıkmadan önce bir saatçi titizliğiyle bavullarını hazırladığı yerdi. Roma sıcak taş kokardı. Berlin’de ağır bir şey vardı, bir yerinde bir çatlak.

Sonra adalar; insanın karaya vurduğu ve başka türlü asla bakmayacağı şeylere bakmayı öğrendiği adalar. Robinson’la birlikte kayboluyor, onunla birlikte barınaklar, yollar, devam etmek için nedenler icat ediyordum. O kitaplar bana coğrafyayı pek öğretmedi; şunu öğretti: yolculuk, yola çıkmadan çok önce başlar.

Gerçeği daha sonra keşfettim. Ama o görüntüler hiçbir zaman tam olarak gitmedi. Bir yere ilk kez vardığımda hâlâ gördüklerimin üzerine binerler ve hiç görmediğim bir yeri tanıyormuşum gibi hissederim.

Sanırım her şey orada başladı: bir bakışla, fotoğraf makinesinden çok önce.

Hep seyahat etmedim. Sonra bir gün başladım; geç, evet, ama bir anda ve aceleyle, uzun zamandır içimde tutulan bir şey sonunda taşmış gibi. Görmeye, yürümeye, uzaklaşmaya ihtiyacım vardı. Kitaplar beni buna hazırlamıştı, sessizlikler de. Manzaralarda ve yüzlerde, onların içimde uyandırdığı şeyi arıyordum.

Fotoğraf çekmek benim için dikkatli kalmanın bir yolu. Işığın beklenmedik bir şey yaptığı anda, bir yüzün saniyenin binde biri kadar açıldığı anda, bir manzaranın hiçbir kelimenin bu kadar doğru söyleyemeyeceği bir şeyi söylediği anda gerçekten orada olmanın.

Fotoğraf makinesi, basmadan önce bakmaya zorlar. Bazen de basmazsınız: bakarsınız ve bu yeter.

Çektiğim her fotoğrafın ardında bir soru var mı bilmiyorum. Bazen vardır diye düşünüyorum, ama önce bakarım; ansiklopedileri karıştıran ve o sayfaları hiç gerçekten kapatmamış çocuğun merakıyla. Yerler ve yüzler birbirini izler, üst üste biner, birbirini çağırır. Bu dünyaya hayranım; bizim dünyamıza, henüz tamamen yok etmeyi başaramadığımız ve hâlâ bize direnen dünyaya. Canlıların, insanların, ışıkların, dünyada var olma biçimlerinin çeşitliliğine hayranım.

Bazen uzun süre hazırlanırım: beklerim, geri dönerim, henüz yakalayamadığım bir anın etrafında dönerim. Bazen de neredeyse içgüdüseldir. Bir şey olur ve zihin karar vermeye fırsat bulmadan el onu izler.

Işık, kadraj ve doku benim için çok önemli, ama güzelliği, o soğuk anlamıyla, kendi uğruna aramıyorum. Fotoğraflarım daha çok bir iç defterin sayfaları gibi. Orada olduğumu, bunu gördüğümü ve içimde bir şeyin kıpırdadığını söylüyorlar.

Fotoğraf çekmek belki de hayal ettiğimizle bulduğumuzu uzlaştırmaya çalışmaktır. Ya da tersine, beklenmedik olanın bildiğimizi sandığımız şeyleri altüst etmesine izin vermek.

Ansiklopedili çocuk dünyalar arıyordu. Kadrandaki şehir adlarını dinleyen ergen, kahramanlar ve yola çıkışlarla dolu başka dünyalar kuruyordu. Fotoğraf çeken yetişkin aynı şeyi arıyor, ama dünyaların seçtiğimiz açılarda, neyi saklamaya ve neyi kadrajın dışında bırakmaya karar verdiğimizde de bulunduğunu anladı.

Ve bu yolculuğun bir amacı varsa, bir yerlerde bir ada varsa, o eski şiirde* olduğu gibi, geri kalan her şey bahane olsun: dolambaçlar, yavaşlıklar, beklenmedik olanlar, yolda keşfettiklerimiz ve her şeyden çok kendimizde keşfettiklerimiz.

İşte bu yüzden fotoğraf çekiyorum.

* Konstantinos Kavafis’in “İthaka” şiiri.